Liever waardevol dan populair

Ik ben weleens van een opdracht gehaald.

Niet omdat het werk ondermaats was. Niet omdat we deadlines misten. Niet omdat de kennis ontbrak. Ook niet omdat ik het budget niet gerespecteerd had.

Wel omdat ik iets zei wat de opdrachtgever liever niet had gehoord.

In de jaren die volgden heb ik geleerd dat er een wereld van verschil zit tussen gewaardeerd worden en gelijk krijgen. En dat die twee in een transformatie zelden tegelijk gebeuren.

In veel veranderingstrajecten staat er enorme druk op het verhaal. Het verhaal moet kloppen, want te veel mensen hebben er hun naam aan verbonden. De software is de juiste keuze en de implementatie ligt op schema terwijl de business case standhoudt. De risico’s zijn ook allemaal onder controle. En als er toch iets stokt, dan moet de organisatie gewoon “mee in de verandering”.

Dan komt er iemand binnen die zijn carrière niet gelinkt is aan dat verhaal. En die zegt: de planning is niet realistisch. Of het operating model is niet uitgewerkt. Of jullie implementatiepartner heeft een belang dat botst met dat van jullie. Of nog veel erger: jullie lossen het verkeerde probleem op.

Dat zijn ongemakkelijke gesprekken. Zeker wanneer er al miljoenen zijn uitgegeven en carrières aan een bepaalde uitkomst hangen. Soms waardeert een directie die openheid. Meestal echter niet. Maar dat is de prijs van echt onafhankelijk te zijn.

En toch is precies dat de reden waarom een interim manager bestaat.

Wie vast in dienst is, betaalt een prijs voor de waarheid. Je moet morgen weer met dezelfde mensen aan tafel. Jouw bonus, jouw objectieven, jouw volgende stap en je relaties op kantoor: alles weegt mee voordat je je mond opendoet. Dat is geen lafheid, dat is menselijk. Maar het verklaart waarom kleine problemen zo lang onbenoemd blijven tot ze grote, dure problemen zijn geworden.

Organisaties die ja-knikkers belonen boven feiten en bewijs, zetten zichzelf op voor mislukking, budgetoverschrijdingen en middelmatigheid. Het ergste is niet eens het ene mislukte project. Het ergste is wat er sluipenderwijs gebeurt: de mensen die wél durven tegenspreken, raken het beu om telkens tegen de stroom in te roeien. En die mensen vertrekken. Tot het heel stil blijft in dat bedrijf. Wat overblijft is een organisatie die het hardst applaudisseert voor het verhaal dat het minst klopt.

Een interim manager zit daar anders in. Geen interne politiek om te beschermen, geen software om te verkopen, geen volgend project om binnen te halen bij dezelfde klant. Softwareleveranciers worden betaald om software te verkopen. Systeemintegratoren worden betaald om te implementeren. Een goede interim manager wordt betaald om de organisatie betere beslissingen te helpen nemen en die belangen lopen niet altijd gelijk.

Begrijp me niet verkeerd. Dit is geen pleidooi voor de dwarsligger die overal tegen is om gezien te worden. Tegenspraak zonder voorstel is tenslotte ook maar lawaai. De kunst (die ik in het verleden niet altijd beheerste) zit in de timing en de zorg: de waarheid benoemen terwijl het nog een klein probleem is, met een weg vooruit erbij, en op een manier die mensen niet vastpint maar verder helpt.

Wat ik in al die jaren heb gezien: de meest geslaagde transformaties worden niet geleid door bestuurders die zich omringen met mensen die zeggen wat zij willen horen. Ze worden geleid door mensen die actief zoeken naar perspectieven die hun aannames uitdagen, en liefst van al voordat kleine probleempjes uitgroeien tot rampen.

Dus als je een interim manager inhuurt, let dan niet alleen op de cv-regels en de referenties. Let op de bereidheid om bij jou aan tafel even niet de populairste persoon in de kamer te zijn. Dat is geen risico dat je erbij neemt. Dat is waar je voor betaalt. Als je dus tijdens een kennismakingsgesprek de juiste, maar soms ongemakkelijke vragen voorgeschoteld krijgt, dan is dat niet omdat die persoon jouw keuzes onderuit wil halen, maar dan is dat omdat die kandidaat de ervaring en inzichten heeft om te begrijpen wat jouw bedrijf en project nodig heeft. Waar je potentieel in te toekomst tegen de muur zal lopen en waar het schoentje wringt.

Mij heeft het soms een opdracht gekost. Ik ruil dat liever in dan dat ik een klant vertel wat hij wil horen en moet toekijken hoe het misloopt omdat niemand het verhaal durfde uit te dagen.

Dat is een ruil waar ik mee kan leven.