Geen ramp, wel een patroon

Drie dagen. Dezelfde overweg. Dezelfde maatschappij.

Dat is wat me niet meer loslaat aan de berichten over Buggenhout. Niet het ongeval zelf want dat is een ramp, en daar zou ik niet veel zinnigs over weten te zeggen. Wel het feit dat een tweede bus van datzelfde bedrijf, enkele dagen na een dodelijk incident, opnieuw langs de slagbomen reed terwijl die net omhoog gingen en de lichten nog op rood stonden. Op precies dezelfde plek.

Dat is geen ramp. Dat is een patroon.

Wat een herhaling zegt over een bedrijf

Toen ik dit las, dacht ik aan iets dat een coach me ooit zei: een ongeval is een gebeurtenis, een herhaling is een cultuur.

Bedrijven gedragen zich na een schok bijna altijd op dezelfde manier. Het management schrikt, schrijft, stuurt rond. "Veiligheid is absolute prioriteit." Maar tussen de email en het stuur zit nog een hele organisatie — een planning, een ritme, een collega die het al twintig jaar zo doet, een impliciete norm waarover niemand zich uitspreekt omdat ze nooit expliciet gemaakt is.

Een memo verandert die laag niet. Een memo verandert het wéten, niet het doen. En het doen is waar het over gaat.

Wat in Buggenhout gebeurde is niet "twee chauffeurs die toevallig dezelfde fout maakten". Het is een bedrijf waar het, op micro-niveau, blijkbaar oké was om die overweg te benaderen met de gedachte "ik kan al over". Dat oké-zijn is geen individuele beslissing van twee mensen. Dat is een afspraak die ergens in de organisatie leeft. Een gewoonte die geen email tegenhoudt.

Wat een herhaling zegt over ons

Maar het stopt niet bij dat ene bedrijf. Want hoe verbaasd ben jij, eerlijk, dat dit gebeurde?

Ik niet. Ik schrok van het bericht, ik werd er stil van. Maar verbaasd? Niet écht. En dat zegt iets over de samenleving waarin we leven, niet alleen over die ene firma.

We hebben de afgelopen decennia het commerciële vervoer geoptimaliseerd tot op de seconde. Of dat toch geprobeerd. Buschauffeurs, treinmachinisten, koeriers, leveringen zitten allemaal onder dezelfde druk: sneller, strakker, just-in-time. Schema's die in PowerPoint mooi oogden maar in het echte leven geen ademruimte laten. En kleine inbreuken? Die accepteren we allemaal, niet hardop, maar in de routines die we niet ter discussie stellen.

Daar gaan we pas tegenin als er iemand sterft. En soms zelfs dán niet, of toch niet écht.

Wat ik probeer mee te nemen

Ik werk niet in de transportsector. Maar ik werk wel in organisaties waar druk en routine elkaar elke dag ontmoeten. En dit verhaal herinnert me eraan dat de gevaarlijkste laag in een bedrijf vaak niet zit waar het management kijkt, maar in wat iedereen al jaren zo doet zonder erover na te denken.

Een interim-opdracht begint vaak op precies die plek. Niet bij de strategie, niet bij het beleidsdocument. Bij de kleine, ingesleten gewoonten die niemand meer opmerkt en die soms pas zichtbaar worden nadat er iets is gebeurd dat ze niet meer kan verbergen.

Welke gewoonte in jouw organisatie zou pas zichtbaar worden als er iets misgaat? En zou jij ze vandaag al kunnen benoemen?