De jury vond niets terug, en dus wint het verhaal
Op het BK gravel bleef de uitslag staan omdat er geen bewijs was. Zodra bewijs ontbreekt, wint niet wie gelijk heeft maar wie het overtuigendst vertelt.
Op het BK gravel van afgelopen zondag klaagden de nummers twee en drie de winnares aan. Ze zouden gezien hebben dat ze plots vóór hen reed terwijl ze daarvoor achter hen zat, en vermoedden dat er een stuk parcours was afgesneden. De jury onderzocht het, vond in de tijdsregistratie niets terug, en liet de uitslag staan.
Ik ga hier niet zeggen wie gelijk heeft, want dat weet ik niet en niemand anders ook. Dat is nu net wat me eraan bezighoudt.
Niemand kan het weten, en dat is het probleem
Op de plek waar het zou gebeurd zijn, werd niets geregistreerd. Geen doorkomstpunt, geen tijdsopname, geen camera. De jury kon dus maar één ding doen. Een klacht zonder bewijs is geen bewijs van een klacht, en dus blijft de uitslag zoals hij is.
Het gevolg is dat iedereen verliest. De winnares houdt een titel met een asterisk die er nooit meer af gaat. De twee anderen staan te boek als slechte verliezers, ook al hebben ze misschien gelijk. En de organisatie komt eruit als iemand die zijn eigen parcours niet kan aantonen. Er is geen versie van dit verhaal waarin iemand tevreden naar huis rijdt.
Zodra het bewijs ontbreekt, gaat het niet meer over wat er gebeurd is. Dan gaat het over wie het overtuigendst vertelt. En dat is meestal de partij met de meeste macht, wat zelden dezelfde is als de partij met gelijk.
Ik ken die vergadering
Wie programma's leidt, herkent dit onmiddellijk. Maanden later ontstaat er discussie over wie iets beslist heeft, of iets binnen scope viel, of een leverancier op tijd geleverd heeft. En dan blijkt dat precies op dat punt niets is vastgelegd.
Wat er dan volgt is geen zoektocht naar de waarheid, het is een onderhandeling. De ene herinnert het zich zo, de andere anders, en allebei menen ze het oprecht. Ik heb zelden meegemaakt dat iemand in zo'n gesprek stond te liegen. Mensen onthouden gewoon de versie die voor hen logisch was.
En ik moet eerlijk zijn: ik heb zelf ook al gezegd dat we dat later wel zouden vastleggen. Dat is dan zes maanden later, in een vergadering waar ik zit uit te leggen wat er volgens mij afgesproken was, zonder één regel om het te staven. Ik heb daar niets aan overgehouden behalve het besef dat ik het aan mezelf te danken had.
De motoren reden rechtdoor
Er zit nog een tweede laag in dit verhaal, en die vind ik voor de praktijk nog nuttiger. Een van de klaagsters wees op een passage waar de begeleidende motoren rechtdoor reden, waardoor renners konden aannemen dat dat de route was.
Renners volgen wat ze zien, niet wat er in het roadbook staat. In een programma werkt dat precies hetzelfde. De formele afspraak staat in het charter, maar het zichtbare signaal is wat de projectleider vorige week zelf deed en welke uitzondering hij vorige maand heeft toegestaan.
Lopen die twee uit elkaar, dan volgt iedereen het zichtbare signaal, en ze doen dat te goeder trouw. Wie er dan achteraf de regel bijhaalt, heeft formeel gelijk en praktisch ongelijk. Dat is een onaangename plek om te staan, ook als je die regel zelf geschreven hebt.
Selectief meten, niet alles meten
De verleiding is nu om te zeggen dat alles moet worden vastgelegd. Dat werkt niet, en het is bovendien de reden waarom mensen documentatie gaan haten. Een tijdsopname om de honderd meter maakt van een koers een administratie.
Wat wel werkt, is vooraf bepalen waar de koers beslist wordt. Concreet drie vragen, en ze kosten samen een uur.
(a) Op welke drie of vier punten in dit traject is een geschil aannemelijk én duur? Daar laat je een spoor achter, en alleen daar.
(b) Wie is eigenaar van het gat tussen de geschreven afspraak en het zichtbare signaal? Iemand moet dat verschil opmerken en wegwerken, want vanzelf gaat dat niet.
(c) Wat doen we als er straks een dispuut is waarover geen bewijs bestaat? Spreek dat nu af, terwijl iedereen nog vriendelijk is. Achteraf lukt het niet meer, want dan heeft iedereen al een belang.
Wat me het meest stoort
Aan die koers stoort me niet dat er misschien is afgesneden. Wat me stoort is dat drie mensen nu met een verhaal zitten waar ze de rest van het seizoen op aangesproken worden, terwijl de fout niet bij hen ligt maar bij een parcours waar op de beslissende plek niets gemeten werd.
Dat is in projecten niet anders. De ruzie achteraf gaat zelden over slechte mensen. Ze gaat bijna altijd over een ontwerp waarin niemand op tijd heeft nagedacht over de vraag hoe je dit later zou aantonen.
Van welk lopend traject van jou zou je vandaag niet kunnen bewijzen wat er precies is afgesproken?

Over de auteur
Walter Swaenepoel
Program Manager
Oprichter van Ambar BV en partner bij Make IT So. Werkt als interim manager in programma-, project-, change-, transformatie-, crisis- en productdossiers — telkens voor de duur van een afgebakende opdracht en voor meerdere klanten in parallel. Schrijft op Take Away Manager wat goede opdrachten echt vragen: de keuze in week één die maanden doorwerkt, de teamleider die je iets bijbracht over rust onder druk, de fout waar je nog van leert.
